Tín ngưỡng thờ Mẫu hiện nay qua cái nhìn của người Phật tử

Xuất phát từ tục thờ “cá Ông “(cá Voi), loài cá hiền lành (đặc biệt chỉ ở  Biển Nam Hải) được cho là luôn luôn cứu đỡ ngư dân mỗi khi gặp sóng to bão dữ ngoài khơi. Vì thế mỗi khi  bắt gặp “Ông” lụy (chết), dù  đang  kéo lưới , đánh bắt ngoải xa, người ngư dân phát hiện  phải  có trách nhiệm đưa  xác vào bờ, cùng  vạn chài tổ chức tang lễ chu đáo và để tang nghiêm túc; sau đó an táng cẩn thận, chờ  ba năm sau  nhặt lấy toàn bộ hài cốt (xương) đem về tôn thờ, nơi đó gọi là Lăng Ông. Từ  những  “Cá Ông” lụy đầu tiên được ngư dân địa phương  mai táng, lập lăng thờ, lấy ngày tháng đó ấn định  là ngày giỗ cho riêng  vạn chài của mình. Đây chính là lý do tại sao nhiều nơi tổ chức Lễ Hội Nghinh Ông không cùng một ngày tháng nhất định là như vậy.

Đi tìm  sự tích “Cá Ông” cứu đỡ ngư dân, có một vài truyền thuyết khác nhau nhưng tựu trung được công nhận  “có lý” nhiều nhất  vẫn là câu chuyện sau đây:

“Ngày xưa,  nghe tiếng kêu cứu của ngư dân giữa khơi ngàn mỗi khi giông tố  trùng khắp, Bồ Tát Quán Thế Âm  động lòng từ  từ bi ngắt từng cánh sen thả xuống, biến thành những đàn cá vừa vặn với  những con thuyền đủ để  cho ngư dân bám vào  bờ. Nhưng loài cá nhỏ ấy chỉ có thể cứu đỡ các  ngư dân vbà tàu bè nhỏ, không đủ sức   cứu  các phương tiện lớn hơn, đàn voi trên rừng xin nguyện  cùng góp  sức và được Bồ Tát Quán Thế Âm chấp thuận, hóa hiện thành…cá voi…”

Niềm tin của ngư dân dành cho  vị cứu tinh của mình  trong lao động nghề nghiệp rất  thành kính và mãnh liệt, cho nên vào thời nhà Nguyễn đã không  dưới đôi lần sắc phong cho “Cá Ông” là Nam hải ngư Thần” hay “Thần Ngư”.vv…đã như hun đúc thêm ý nghĩa thiêng liêng về  tục thờ cúng  đặc biệt này trong dân gian.

Để tăng thêm phần ý nghĩa, xin mời quý vị nghe  bài bóng rỗi Nam Bộ được nhà thơ Lê Giang và Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ sưu tầm, ký âm  dưới tựa đề “Hò Chèo Đưa Cá Ông” do nghệ sĩ Bích Phượng  hát, (phía dưới bài viết)

Riêng Lăng Ông Thủy Tướng  Cần Giờ, thuộc thành phố HCM, cũng như thường lệ hằng năm, tổ chức cúng và nghinh Ông vào ngày 14, 15, 16 và 17 tháng 8 âm lịch (18,19,20,21/08/2013). Đây là lễ hội thuộc cấp thành phố, được sở Văn Hóa Thể Thao Du Lịch tp.HCM  quản lý và tài trợ. Vì thế luôn thu hút  được nhiều giới quan tâm. Đặc biệt nhân  kỳ lễ hội năm nay, Bộ VHTT&DL trao tặng danh hiệu Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể cho Lăng Ông Thủy Tướng. Được biết hiện cả nước có  hơn 40 Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể được công nhận,  tp.HCM có  hai di sản, một trong hai đó  chính là  lể hội  Nghinh Ông này. 

 

                  Một vài hình ảnh Nghinh Ông trên biển Cần Giờ ngày 16/8 

 

 

 

 

 

Vì là lễ hội  của thành phố nên nội dung và thời gian được quan tâm kỷ lưỡng. Ngay như trong phần  nghi lễ cúng tế, vẫn thực hiện đấy đủ các nghi thức cổ truyền như Nghinh Ông, Bái yết, xây chầu đại bội và các xuất diễn Hát Bội  do chính nhà hát Nghệ Thuật Hát Bội Tp.HCM đảm trách thường xuyên. Phần tôn vương trong xuất hát cuối sẽ là vở Tiêu Anh Phụng.

Điều đáng  lưu ý trong bài viết này  chúng tôi muốn  đề cập đến hai  sự kiện, một vui và một  buồn.

Trước nhất, với Lễ Hội Nghinh Ông Cần Giờ hằng năm, việc Sát sinh được hạn chế tối đa để giữ phần thanh tịnh cho  bao lời nguyện ước an lành của bà con ngư dân  sở tại. Tuy thực hiện  đầy đủ nghi lễ cổ truyển  trong cúng tế nhưng dứt khoát không có lễ Túc Yết, tức đem heo sống vào trước bàn thờ tế và thực hiện hành động  chọc tiết. Chỉ có  một hai món mặn được nấu sẵn  chủ yếu để phục vụ  du khách đường xa ghé lại  trước chiêm bái  sau  chia vui cùng vạn chài. Trước đó, trong hai ngày 14 và rằm, chỉ có cúng chè xôi  với ý nghĩa tưởng nhớ Bạn Cũ Lái Xưa (Các nơi khác gọi là cúng Tiền Hiền Hậu Hiền). Người có công giữ gìn  và cổ vũ cho việc này  chính là đạo hữu Trần Thanh Sơn, người có châ  trong Ban Tổ Chức  của Vạn Lạch Thạnh An Cần Giờ và là người Phật tử thuần thành tôi rất mến mộ từ hơn 20 năm qua.

Chuyện thứ hai, Buồn và lo ngại!  như chúng ta biết, ở các  lễ kỳ yên của hầu hết  đình miếu Nam Bộ từ trước đến nay, đều có gắn bó rất nhiều với lễ nghi Phật giáo. Thí dụ như  trước tiên bắt buộc  phải thỉnh chư Tăng và Ban Hộ Nịệm địa phượng đến tụng một thời kinh Cầu An. Ở đó còn có cả một truyền thống tính ngưỡng dân gian mà mội dịp kỳ yên chính là để ba con quần tụ với nhau sau một mùa nông nhàn. Từ nơi đó cũng sẽ phát huy nhiều yếu tố và bản sắc dân tộc qua các hình thức lễ và hỗi độc đáo. Do đó  các thành viên trong Ban Quý Tế  trong các Đình Miểu  hầu hếu đều là con dân nhà Phật, không hề có bóng dáng   người của các tôn giáo khác. Rồi bây giờ, trước  xu hướng mở rộng đô thị, hay tái thiết các mặt bằng dân cư, các Đình Miểu này cũng bị  san bằng  tất cả, dù có cái ngót 90, hay 91 năm tồn tại, mà chưa biết di dời đi đâu. Tiền đền bù giài tỏa chỉ là Hổ Trợ Di Dời! Trong khi đó, ở các nơi tái định cư không có sự quan tâm  về mặt tinh thần này. Như vậy một ngôi đình, ngôi miểu mất đi có nghĩa là mất trắng. Biết bao ký ức  đẹp và nhân cách có được  bên mái đình cũng mất theo cơn sóng di dời . Và tất nhiên có người mừng rở về sự mất hút này !

Vì thế , mỗi năm người viết đều có mặt ở Lễ Hội Nghinh Ông Cần Giờ trước là để gặp gỡ, hàn huyên cùng đạo hữu Trẩn Thanh sơn, sau là để sống lại  hình bóng ngồi đình làng tôi  đã không còn!

Mong rằng các nơi khác sẽ còn như Lăng Ông Thủy Tướng Cần Giờ như thế này.

(Trung tâm Phật Giáo Việt Nam)