“HÃY BIẾT LẠI CHÍNH CÁI TÂM ĐANG BIẾT”
Đây chính là điểm cốt lõi — mạch sống của phương pháp Shwe Oo Min.
Ngài Shwe Oo Min Sayadaw thường hướng dẫn rằng:
“Hành thiền không phải là cố gắng làm một điều gì đó.
Chỉ đơn giản là để BIẾT.”
Nếu muốn tiến bộ trong Pháp, điều quan trọng nhất không phải là ép mình thực hành thật căng thẳng, mà là biết quan sát một cách tự nhiên với thái độ tâm đúng đắn.
Dưới đây là phần trình bày chi tiết về cách thiết lập thái độ và cách quan sát theo lời hướng dẫn của Ngài.
PHẦN I
NÊN HÀNH THIỀN VỚI THÁI ĐỘ TÂM NHƯ THẾ NÀO?
Trong phương pháp Shwe Oo Min, thái độ của tâm khi quan sát còn quan trọng hơn cách thức quan sát.
Chỉ khi thái độ đúng đắn thì sự thực hành mới có thể tiến triển.
1. Buông bỏ lòng tham muốn “đạt được”
Khi ngồi thiền, trước hết cần buông bỏ những mong cầu như:
“Tôi phải được yên.”
“Tôi phải đạt được một pháp đặc biệt.”
“Trí tuệ của tôi phải khai mở.”
Nếu thực hành với tâm mong cầu, tâm sẽ trở nên mệt mỏi và căng thẳng.
Dù điều gì đang xảy ra, hãy chấp nhận nó đúng như nó đang là, và nuôi dưỡng thái độ:
“Chỉ đơn giản là biết.”
2. Đừng khởi tâm sân muốn loại bỏ điều mình không thích
Khi tâm phóng đi, khi suy nghĩ xuất hiện, hoặc khi có vedanā — cảm thọ đau đớn, khó chịu, đừng quan sát với thái độ chống đối:
“Tôi không muốn cái này. Hãy biến mất đi!”
Thay vào đó, hãy nhận biết:
“Đây cũng chỉ là một hiện tượng tự nhiên.
Nó tự sinh khởi như vậy.”
Hãy chấp nhận nó.
3. Đừng nghĩ rằng “TÔI” đang hành thiền
Cần dần buông ý niệm:
“Tôi đang hành thiền.”
Ngài dạy:
“Tâm đang thực hành; không phải thân đang thực hành.”
Đối với những hiện tượng đang sinh khởi trong thân và tâm, hãy giữ tâm như một người chứng kiến đang quan sát, thay vì xem chúng là “tôi” hay “của tôi”.
4. Đừng xem phiền não là kẻ thù
Khi tham (lobha), sân (dosa), mạn (māna) hay những phiền não khác xuất hiện trong tâm, đừng thất vọng.
Chính những phiền não ấy cũng trở thành đối tượng để quan sát.
Nếu sân đang sinh khởi và ta biết:
“Đang có sân.”
thì ngay chính tâm đang biết ấy đã là một trạng thái tâm thiện, liên hệ đến con đường tu tập.
Vì vậy, vấn đề không phải là:
“Làm sao để sân biến mất?”
mà là:
“Tâm có đang biết rằng sân đang hiện diện hay không?”
PHẦN II
QUÁN SÁT NHƯ THẾ NÀO?
Khi thái độ tâm đã đúng, hành giả có thể quan sát một cách thoải mái và tự nhiên.
1. Đừng ép tâm phải bám chặt vào một đối tượng
Đừng cưỡng ép tâm phải cố định duy nhất vào:
- hơi thở vào – hơi thở ra,
- sự phồng – xẹp của bụng,
- hay bất kỳ một đối tượng nào.
Hãy thư giãn tâm.
Bất cứ đối tượng nào trở nên rõ ràng qua sáu cửa giác quan — mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý — thì chỉ nhẹ nhàng biết đối tượng ấy.
Nghe âm thanh → biết đang nghe.
Có suy nghĩ → biết đang nghĩ.
Có ngứa → biết đang ngứa.
HÃY BIẾT LẠI CÁI TÂM ĐANG BIẾT
Đây chính là mạch sống của phương pháp Shwe Oo Min.
Đừng chỉ chăm chú nhìn vào đối tượng như âm thanh hay cảm thọ.
Hãy “lùi lại” và nhận biết rằng:
“Có một cái tâm đang biết đối tượng này.”
Ví dụ, khi đau xuất hiện, đừng chỉ chăm chú vào chỗ đau.
Hãy nhận ra:
“À… có một cái tâm đang biết rằng đau đang hiện diện.”
Khi ấy, cảm thọ và tâm không còn bị dính chặt vào nhau như trước, và tâm có thể trở nên nhẹ nhàng, rộng rãi và tự do hơn.
3. Dừng việc cố tình “làm”
Trong lúc thiền, đừng can thiệp vào hơi thở bằng cách nghĩ:
“Tôi sẽ thở vào dài.”
“Tôi sẽ thở vào ngắn.”
Không cần điều khiển.
Hơi thở đang diễn ra tự nhiên như thế nào thì chỉ biết nó đang diễn ra như vậy.
Nếu tâm phóng đi, cũng đừng cưỡng ép kéo nó trở lại.
Chỉ cần biết: “Tâm vừa phóng đi.”
Như vậy đã đủ.
Hãy để mọi hiện tượng vận hành theo dòng chảy tự nhiên của chúng. Pasted markdown
4. Đặt câu hỏi để đánh thức trí tuệ
Đôi khi tâm trở nên trì trệ, mờ mịt hoặc không rõ mình đang làm gì, hãy nhẹ nhàng tự hỏi:
“Ngay bây giờ trong tâm đang xảy ra điều gì?”
“Ngay bây giờ mình đang biết cái gì?”
“Thái độ của tâm mình lúc này có đúng không?”
Không phải để suy nghĩ phân tích thật nhiều.
Những câu hỏi nhẹ nhàng như vậy nhằm khơi dậy sự tìm hiểu và trí tuệ (vīmaṃsā).
PHẦN III
NHỮNG CHÌA KHÓA QUAN TRỌNG CỦA SỰ THỰC HÀNH
1. Duy trì chánh niệm liên tục
Đừng chỉ có chánh niệm trong thời gian ngồi thiền.
Khi:
đứng dậy,
đi bộ,
ăn cơm,
tắm rửa…
hãy tiếp tục biết:
“Thân đang làm gì?”
“Tâm đang ở đâu?”
Hãy cố gắng duy trì sự nhận biết liên tục.
Khi chuỗi chánh niệm trở nên liên tục, trí tuệ sẽ dần tự khai mở. Pasted markdown
2. Đừng hành hạ thân thể
Ngài Shwe Oo Min khuyến khích sự cân bằng các oai nghi.
Nếu ngồi đến mức quá đau hoặc tâm bắt đầu mất kiên nhẫn, đừng cố chịu đựng chỉ vì nghĩ rằng mình “phải chịu”.
Trước tiên hãy quan sát:
“Đang có ý muốn thay đổi tư thế.”
Biết rõ ý muốn ấy trước.
Sau đó, với chánh niệm, từ từ thay đổi tư thế.
3. Quan sát mà không mong đợi kết quả
Hãy buông những suy nghĩ:
“Bao giờ mình mới chứng được pháp?”
“Bao giờ mình mới đóng được cánh cửa đọa xứ?”
Đừng chạy theo kết quả.
Khi những nhân duyên cần thiết — chánh niệm, định và trí tuệ — đã đầy đủ, thì kết quả sẽ tự nhiên đến.
Thậm chí không cần kéo nó đến, nó cũng sẽ đến.
TÓM LẠI
Tinh yếu trong lời hướng dẫn của Shwe Oo Min Sayadaw là:
Không cưỡng ép bất cứ điều gì.
Không mong cầu bất cứ điều gì.
Bất cứ hiện tượng nào đang sinh khởi, hãy quan sát nó với thái độ tâm đúng đắn.
Càng thực hành một cách thoải mái, thư giãn và không can thiệp, thiên nhiên của thân-tâm càng tự bộc lộ cho ta thấy bản chất của Pháp.
Và có lẽ câu quan trọng nhất của toàn bài là:
“Hãy biết lại chính cái tâm đang biết.”
Đau — biết có đau.
Nhưng đồng thời biết cái tâm đang biết đau.
Sân — biết có sân.
Nhưng đồng thời biết cái tâm đang biết sân.
Nghĩ — biết có suy nghĩ.
Nhưng đồng thời biết cái tâm đang biết suy nghĩ.
Shwe Oo Min Sayadaw
